پایگاه خبری تحلیلی چاوش بام
تلاش و کوشش برای کسب فضایل و پرهیز از رذیلت های اخلاقی، راهی برای رسیدن به کمالات اخلاقی و داشتن یک زندگی پر از معنویت است.
چاوش بام؛ اخلاق در لغت به معنی صفت نفسانی یا هیأت راسخهای است که انسان در اثر آن حالتِ نفسانی، بدون فکر، اعمال، رفتار و گفتارهایی را انجام میدهد. این معنای لغوی، اخلاق را به فاضله و رذیله تقسیم میکند. گزارههای اخلاقی از حُسن و قبح، باید و نباید و صفات خوب و بد اعمال و رفتار آدمی، سخن میگویند. بنابراین اخلاق عبارت است از صورت درونی و باطنی انسان. اگر اخلاق آدمی، خداپسند، خوب و دارای صفات حسنه باشد، چهره و باطن انسان زیبا و خدایی خواهد شد و اگر دارای صفات رذیله، باشد، باطن فرد، زشت و حیوانی خواهد شد. همچنین به اخلاقیات خوبی که موجب سعادت انسان می شود فضایل اخلاقی گفته می شود.
خداوند در درون انسان چهار قوه، نهاده است: ۱) قوه عاقله ۲) قوه شهوت ۳) قوه غضب ۴) وهم و خیال
انسان با حیوان در سه قوهی اخیر مشترک است. اگر انسان بتواند با راهنمایی عقل و دین، سه قوهی اخیر را مهار، کنترل و تعدیل نماید، به سعادت و تکامل میرسد و دارای فضایل و کمالات اخلاقی و انسانی میشود. در صورت عدم کنترل و تعدیل، روبه افراط و تفریط کشیده میشود و باعث هلاکت خواهد شد. اساس صفات و فضایل اخلاقی عبارتند از: حکمت، عفّت، شجاعت و عدالت. در صورت عدم کنترل غرایز و قوای فوق، صفات رذیله زیر شکل میگیرد: جهل، بیبندوباری یا سرکوبی شهوت، ترس، ظلم کردن و ظلم پذیر شدن. هر کدام از این صفات، منشأ بسیاری از صفات رذیله دیگر میشود.
در یک تقسیم دیگر اخلاق به دو شاخه تقسیم میشود: ۱) اخلاق فردی ۲) اخلاق اجتماعی.
اخلاق فردی، صفاتی است که در رابطه انسان با خود و خداوند مطرح میشود: اخلاق فردی حسنه و اخلاق فردی رذیله.
اخلاق فردی حسنه: توجه به خداوند، صبر، رضا، توکل، شکر، خوف، رجا، قناعت، خضوع، خشوع، اخلاص و …
اخلاق فردی رذیله: بیتابی، غفلت، ناسپاسی، ناامیدی، غرور، عجب و ریا … .
اخلاق اجتماعی: صفاتی که در رابطهی فرد با اجتماع حاصل میشود.
صفات پسندیدهی آن: سخاوت، وفای به عهد، تواضع، عدالت، محبت، صداقت، راستی، گذشت و ایثار، خیرخواهی و… .
صفات ناپسند آن: حسادت، بخل، ظلم، کینه، خیانت، غضب و…
راههای کسب فضایل فردی
۱. انسان باید به طور جدی تصمیم بگیرد که خود را اصلاح کند.
۲. رسیدن به این باور که میتوان در برابر وسوسههای نفسانی و شیطانی مقاومت کرد.
۳. مبارزه و ریاضت (مشارطه، مراجثه، محاسبه، معاقبه)
۴. با تکرار و تدین، به تدریج میتوان روح را تربیت کرد و فضایل را کسب نمود.
راههای نهادینه کردن اخلاق و فضائل اخلاقی در فرد و جامعه:
۱. معرفت و آگاهی بخشی به فرد و جامعه نسبت به فضایل و رذایل و بیان آثار و نتایج آنها با توجه به آیات و روایات و سیرهی معصومین.
۲. استفاده مصوب و بهینه از رسانههای دیداری، شنیداری و نوشتاری (رادیو، تلویزیون، سمینار، تاتر، مجلات و روزنامه ها، کتب)
۳. معرفی الگوهای برتر اخلاقی و ایجاد الگوهای رفتاری در بین اقشار مختلف جامعه.
۴. عدم برخورد سلیقهای و شخصی و برخورد کریمانه و بزرگوارانهی مبلغان اخلاق در جامعه.
۵. مبارزه مستقیم و غیر مستقیم با مظاهر فساد، ظلم و بیعدالتی در جامعه.
پی نوشت:
۱. جزایری، سیدمحمد علی، دروس اخلاق اسلامی، ، مرکز مطالعات وپژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه، ۸۲، ص مقدمه
۲. رمضانی،رضا، اخلاق و عرفان، ، مرکز مطالعات وپژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه، چاپ اول، سال ۸۳، ص ۳۷٫
انتهای پیام/چ